İyi bir ekran süresi sözleşmesi yalnızca çocuğa yasak koymaz; yetişkinlerin sorumluluklarını, telefonsuz alanları, ek süre yolunu, mahremiyet sınırını ve...
Aile ekran süresi sözleşmesi kısa, anlaşılır ve ölçülebilir olmalıdır. Kimlerin kurala uyacağı, ekranın ne zaman başlayıp biteceği, hangi alanların telefonsuz olduğu, istisnaların nasıl isteneceği, mahremiyetin nasıl korunacağı ve anlaşmanın hangi tarihte yeniden değerlendirileceği yazılmalıdır.
Sözlü kurallar günün yorgunluğu içinde değişebilir: 'Akşam bakarız', 'ödevden sonra biraz', 'bugünlük uzasın' gibi cümleler hem ebeveyn hem çocuk için farklı anlamlara gelir. Yazılı bir aile sözleşmesi, kuralı kişinin o anki ruh halinden çıkarıp ortak bir plana dönüştürür. Ancak sözleşme sadece çocuğun imzaladığı bir yasak listesi olursa kısa sürede etkisini kaybeder.
Amerikan Pediatri Akademisi'nin Aile Medya Planı yaklaşımı, ekranla ilgili kararların aile değerleri, günlük rutin, uyku, okul, güvenlik ve iletişimle birlikte ele alınmasını öneriyor. Bu nedenle iyi bir sözleşmede yetişkinlerin de görünür sorumlulukları bulunmalı; plan belirli aralıklarla güncellenmelidir.
Sözleşmeyi hazırlamadan önce üç karar
Amaç: Daha az ekran mı, daha sakin geçiş mi, gece kullanımını bitirmek mi? Birincil amacı yazın.
Kapsam: Telefon, tablet, bilgisayar, televizyon ve oyun konsolundan hangileri sözleşmeye dahil?
Dönem: İlk deneme 14 gün mü, bir ay mı? Sonsuz bir kural yerine değerlendirme tarihi koyun.
Doğrudan uyarlanabilir 12 maddelik örnek
1. Bu sözleşme ceza vermek için değil; uyku, okul, oyun, aile zamanı ve teknolojiyi dengelemek için hazırlanmıştır.
2. Eğlence amaçlı ekran, günlük temel sorumluluklar tamamlandıktan sonra başlar.
3. Kullanım başlamadan önce toplam süre ve bitiş saati iki tarafça görülür.
4. Yemek masası, aile sohbeti ve yatmadan önceki son saat bütün aile için ekransızdır.
5. Telefon ve tabletler gece ortak şarj alanında kalır; acil iletişim düzeni ayrıca belirlenir.
6. Ödev ve okul uygulamaları ile eğlence uygulamaları ayrı değerlendirilir.
7. Bitişe 10 dakika ve 2 dakika kala uyarı verilir; süre dolunca yeni bölüm veya yeni oyun başlatılmaz.
8. Ek süre talebi bir kez, önceden belirlenen yöntemle yapılır; verilen cevap o gün için kesindir.
9. Kızgın olmak serbesttir; hakaret, vurma, eşya fırlatma veya gizlice hesabı değiştirme kabul edilmez.
10. Ebeveynler de yemek, sohbet ve yatma rutini sırasında kendi cihaz kurallarına uyar.
11. Güvenlik amacıyla kullanılan kontroller açıkça anlatılır; özel mesajlar rutin merak için okunmaz.
12. Sözleşme her hafta kısa biçimde, her ay ayrıntılı biçimde gözden geçirilir.
Çocuk yalnızca kurala değil, kuralın adil ve öngörülebilir olup olmadığına da tepki verir.
Yaşa göre sözleşmenin dili nasıl değişmeli?
6-9 yaşta kısa cümleler, görsel simgeler ve iki-üç temel kural daha işlevseldir. 10-12 yaşta ek süre, ödev ve arkadaş iletişimi için daha ayrıntılı maddeler eklenebilir. 13-17 yaşta mahremiyet, sosyal medya, gece iletişimi, konum paylaşımı ve kuralın azaltılmasını sağlayacak güven göstergeleri birlikte konuşulmalıdır. Yaş büyüdükçe yalnızca kontrol değil, sorumluluk devri de artmalıdır.
İmza neden önemlidir, neden tek başına yeterli değildir?
İmza, konuşmanın ciddiyetini ve ortak mutabakatı görünür kılar; fakat çocuk korktuğu için imzaladıysa gerçek bir uzlaşma oluşmaz. Maddeleri tek tek okuyun, çocuğun anlamadığı kelimeleri değiştirin ve en az bir önerisini plana dahil edin. Sözleşmenin bir kopyası çocuğun görebileceği yerde olmalıdır.
Sözleşmeyi duvara asıp unutmayın
İlk iki hafta bir deneme dönemidir. Sorun çıktığında 'Sözleşmeye uymadın' demeden önce maddenin uygulanabilir olup olmadığına bakın. Örneğin canlı ders ile eğlence süresinin karışması, kardeşlerin aynı cihazı paylaşması veya ebeveynin iş telefonu nedeniyle masada bulunması gibi gerçek hayat durumları için net istisnalar gerekebilir.
Mahremiyet maddesi mutlaka yazılmalı
Ebeveyn kontrolü, çocuğun her konuşmasını izlemek anlamına gelmemelidir. Hangi verilerin görüleceği, hangi durumda konum veya mesaj kontrolü yapılacağı ve çocuğa ne zaman bilgi verileceği açıklanmalıdır. Güvenlik için gerekli gözetim ile yetişkin merakı birbirinden ayrılmalıdır. Özellikle ergenlikte bu ayrım, çocuğun sorun yaşadığında ebeveyne gelmesini kolaylaştırabilir.
Sözleşme bozulduğunda ne yapılır?
Tek bir ihlal bütün sistemi sıfırlamamalıdır. Önce ne olduğunu belirleyin: kural unutuldu mu, teknik bir boşluk mu vardı, çocuk bilinçli biçimde aştı mı, yoksa kural gerçekçi değil miydi? Sonuç mümkün olduğunca davranışla ilgili, kısa ve öngörülebilir olmalıdır. Örneğin cihazın gizlice odada tutulması durumunda birkaç gece ortak şarj alanına ebeveynle birlikte bırakılması, davranışla doğrudan bağlantılı bir sonuçtur.
Mola ile sözleşmeyi günlük hayata bağlamak
Kağıt üzerindeki anlaşmanın en zayıf noktası takiptir. Mola gibi fiziksel başlangıç ve görünür ek süre akışı kullanan sistemler, 'süre ne zaman başladı?' ve 'kim hatırlatacak?' yükünü azaltmayı hedefler. Teknoloji sözleşmenin yerine geçmez; sözleşmedeki ortak kararı her gün aynı biçimde uygulayan araç haline gelir.
Sık sorulan sorular
Aile ekran süresi sözleşmesini kimler imzalamalı?
Kurallardan etkilenen çocuklar ve kuralı uygulayan yetişkinler imzalamalıdır. Bakıcı veya büyükanne-büyükbaba düzenli bakım veriyorsa temel maddeleri bilmesi de tutarlılığı artırır.
Sözleşme kaç maddeden oluşmalı?
Küçük çocuklarda 3-5 ana kural yeterli olabilir. Daha büyük çocuklar ve çok cihazlı evlerde ayrıntı artabilir; yine de her maddenin anlaşılır ve uygulanabilir olması sayıdan daha önemlidir.
Çocuk sözleşmeyi imzalamak istemezse ne olur?
Zorla imza almak yerine hangi maddeye itiraz ettiğini sorun. Ebeveyn güvenlik ve sağlıkla ilgili son kararı verebilir, ancak çocuğun itirazını duymak uygulamayı güçlendirir.
Sözleşme ne sıklıkla güncellenmeli?
İlk iki hafta kısa aralıklarla, sonrasında ayda bir veya okul dönemi değiştiğinde gözden geçirilebilir. Yeni cihaz, tatil ve sınav dönemi de güncelleme nedenidir.
Mola'nın ücretsiz aile ekran süresi sözleşmesini indirip bu 12 maddeyi kendi ev düzeninize göre sadeleştirin. Sözleşmenin uygulanmasını fiziksel bir başlangıç-bitiş ritüeline bağlamak için NFC kartlı Mola akışını inceleyin.
Kaynaklar
Editoryal erişim tarihi: 31 Ağustos 2026. Platform özellikleri, mevzuat, cihaz uyumluluğu ve ürün kapsamı yayın öncesinde yeniden doğrulanmalıdır.
1. HealthyChildren.org - How to Make a Family Media Plan
2. HealthyChildren.org - Kids & Screen Time: The 5 C's of Media Guidance
3. UNICEF Parenting - How to keep your child safe online
4. Mola - Aile Ekran Süresi Sözleşmesi
Yayın notu: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Tıbbi, psikolojik veya hukuki tanı/tavsiye yerine geçmez. Acil güvenlik riski veya belirgin işlev kaybında uygun uzmana başvurulmalıdır.